بررسی تحولات باستانشناختی و تاریخی شهر باستانی آیخانم
DOI::
https://doi.org/10.69892/jawzjanan.2024.15کلمات کلیدی:
آیخانم, کاوشهای باستانشناختی, میراث فرهنگی, یونان- باختریچکیده
شهر باستانی آیخانم از میراثهای فرهنگی دورۀ یونانِ باختری است که در سدۀ چهارم پیش از میلاد در سرزمین تاریخی تالقان، از توابع افغانستان امروزی بهدست اسکندر مقدونی احداث و در اواسط سدۀ بیستم توسط باستانشناسان کشف شد. این آبدۀ تاریخی تا کنون از توجه تحقیقات علمی به دور مانده و از حوزههای مغفول در میان میراثهای فرهنگی - تاریخی جهان بهشمار میآید. به همین علت، ارزش فرهنگی- باستانشناختی این خطه ایجاب میکند؛ تا در این خصوص پژوهش انجام شود؛ بنابراین، پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه آی خانم در میان آبدههای تاریخی افغانستان تلاش دارد تا به روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانهای را بررسی و مطالعه کند. این پژوهش تلاش میورزد با رویکرد باستانشناسی با اتکا به مراجع تاریخی، این میراث فرهنگی را با عنوان «بررسی تحولات باستانشناختی و تاریخی شهر باستانی آیخانم» مورد تحقیق قرار میدهد. یافتههای این پژوهش باهدف بازشناسی شهر باستانی آیخانم، نشان میدهد که شهر مزبور، با آنکه روزگاری پس از مصر، در میان هفتاد شهر مقدونی، از جایگاه ویژهای برخوردار بوده و از نظر باستانشناسان، مؤرخان و کاوشگران، این شهر در میان اسکندریههای اسکندر مقدونی مهمترین شهر به شمار میرفته است؛ اما از عظمت تمدنی این شهر ِباستانی و میراث گرانبهای فرهنگی، امروزه جز یک میدان خالی حفاری شده با مخروبههای مَتروکۀ قدیمی، چیزی به یادگار نمانده است.
مراجع
آدلر، فلییپ جی. (2004). تمدنهای علم. ترجمه، محمد حسین آریا، تهران: انتشارات امیر کبیر.
انصاری، سلطان محمد. (1390). دانستنیها پیروامون جغرافیای عمومی افغانستان. مزارشریف: سرور سعادت.
بابایوف، اکتم. (1361). باستانشناسی افغانستان. کابل: پوهنتون کابل.
بلسون فرای، ریچارد. (1379). تاریخ باستانی ایران. مترجم، مسعود رجب نیا، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
بهبودی، مرتضی. (1392). آثار باستانی افغانستان. اصفهان: انتشارات، مرکز تحقیقات رایانۀی قائیمه.
حبیبی، عبدالحی. (1390). تاریخ مختصر افغانستان. پشاور: انجمن نشراتی دانش.
حبیبی، عبدالحی، (1377). تاریخ خط و نوشتههای کهن افغانستان. پشاور: کتاب خانه دانش.
رسولی، حفیظ الله. (1390). «کوتاه سخنی پیرامون مدنیت باستانی آیخانم». مجله جوزجانان، 3(5)، 161- 172.
دان، راس ئی. (1382). تاریخ تمدن و فرهنگ جهان. مترجم، عبدالحسین آذرنگ، تهران: انتشارات طرح نو.
دشتی، صاحب نظر. (1395). مهتابی که روشناییاش را گرفتهاند. مجله باستان شناسی افغانستان، 3(16)، 33-50.
سرمنتو، خولیو بندیزو و رسولی، محمد نادر. (1397). باستان شناسی افغانستان از ماقبل التاریخ تا اوایل دوره اسلامی. کابل: مطبعه شمشاد.
طالقانی، نورالله. (1389). تخاریها. کابل: انتشارات سعید.
عثمانی، عصمت الله. (1393). باستان شناسی عمومی افغانستان. کابل: مطبعه کاروان.
عظیمی، محمد عظیم، (1390). افغانستان و نقاط شگفت انگیز آن. کابل: مطبعه کاروان.
غبار، میرغلام محمد. (1388). افغانستان در مسیر تاریخ. کابل: میوند.
غبار، میر غلام محمد. (1386). جغرافیای تاریخی افغانستان. کابل: میوند.
فرهادی، روان. (1359). «آی¬خانم- میعادگاه یونان و باختری». مجله باستانشناسی افغانستان، 1(2)، 35، 40.
کلاوس، شهزاد. (2006). گنجینههای باز یافته افغانستان. هالند: اکس فوم نوویب.
کلفورد، مری لوئیس. (1952). سرزمین و مردم افغانستان. ترجمعه، اسعدی مرتضی، کابل: المدینه.
کهزاد، احمد علی. (1346). افغانستان در پرتو تاریخ. کابل: مطبه دولتی.
کهزاد، احمد علی. (1387). افغانستان تاریخی. کابل: میوند.
کوشا، فهیم. (1389). نگرش برساحات باستانی و تاریخی افغانستان، شبرغان: خدامات کمپیوتری جهان.
لوکاس، هنری. (2008). تاریخ تمدن. جلد اول، مترجم، عبدالحسین آذرنگ، تهران: انتشارات سخن.
لی، جاناتان. (2014). عجایب تاریخی افغانستان. مترجم، سید محمد حسینی، کابل: رحمت.
وزارت اطلاعات کلتور، (1354). آیخانم. کابل: بیهقی.
یوسفزای، عبدالظاهر. (1363). «آیخانم، شهر یونانو باختری در شمال شرق افغانستان». مجله باستان شناسی، 6(1)، 11-20.
Cribb, J. (1983). Investigating the introduction of coinage in India–a review of recent research. Journal of the Numismatic Society of India, 45, 80-101.
Bernard, Paul. (2004). "Ai Khanoum City" Treasures Discovered in Afghanistan. Holland: Oxfam Novib. p 53.
Boardman, J. (1998). Reflections on the origins of Indian stone architecture. Bulletin of the Asia Institute, 12, 13-22.
Thonemann, P. (2015). The Hellenistic World: Using Coins as Sources. Cambridge University Press.
Rimy, A, and Bernard, P. (1974). Hoard of Indian and Indo-Greek coins from Ai Khanoum Afghanistan. Holland: Oxfam Novib, 20,161-172.
Hoo, M. (2018). Ai Khanum in the face of Eurasian globalisation: A trans-local approach to a contested site in Hellenistic Bactria. Ancient West & East, 17, 161–186.
Bopearachchi, O. (1998). A faience head of a Graeco-Bactrian king from Ai Khanum. Bulletin of the Asia Institute, 12, 23–30.
Smith, j. (2020). “Afghanistan: A Cultural Crossroads.” Journal of Cultural Heritage, 15(3), 123-135.
Johnson, R., & Hamid, S. (2018). “the Legacy of the Ai Khanoum Civilization: A Study in Ancient Afghan Culture.” Historical Perspectives, 25(2), 87-102.
Davis, M. (2021). “The Artistic and Architectural Heritage of Ai Kuanoum: A Comprehensive Analysis. “Afghan Studies Quarterly, 12(4), 210-225.
Khan, A. (2019). “The Socio-Cultural Lmpact of Ai Khanoum Civilization on Afghanistan. “Internationl Joural of Social Sciences, 8(1), 45-57.
Ahmad, F. (2022). “Exploring the Influence of Ai Khanoum Civilization on Afghanistan: A Historical and Archaeological Perspective.”Journal of Afghan History, 6(2), 78-92.
Martinez-Sève, L. (2014). The spatial organization of Ai Khanoum, a Greek city in Afghanistan. American Journal of Archaeology, 118(2), 267-283.
Richey-Lowe, David Thomas. "Ai Khanoum: A Case Study into Material Culture as a Marker for Ethnocultural Identity and Syncretism on the Hellenistic Frontier." Journal of Hellenistic Pottery and Material Culture 5 (2020): 45-55.
Marker for Ethnocultural Identity and Syncretism on the Hellenistic Frontier. Journal of Hellenistic Pottery and Material Culture, 5, 45-55.
顾立晟.贵霜王朝钱币上的神祇图像研究[D].南京艺术学院,2022.DOI:10.27250/d.cnki.gnjyc.2022.000224.pp, 19,24.
敦煌研究院编. 丝路秘宝:阿富汗国家博物馆珍品:汉、英[M]. 北京:文化艺术出版社, 2017:
