د ابن خلدون له نظره د حکومتونو د عروج او زوال لاملونه
DOI::
https://doi.org/10.69892/jawzjanan.2025.90کلمات کلیدی:
اقتصادي شرایط, بهرنۍ شخړې, جیوپولیتیکی اغېزې, شبکه ایز حکومت, عصبیهچکیده
دا څېړنه د ابن خلدون د حکومتونو د عروج او زوال د دوراني نظریه تحلیل کوي چې د داخلي او بهرنیو عواملو په تعامل تمرکز کوي کوم، چې د حکومتونو مسیر جوړوي. د ابن خلدون ماډل چې د عصبیه (ټولنیز یووالي) او عمران (تمدن) مفکورې په کې ریښې لري، فرض کوي چې حکومتونه لکه د ژوندیو موجوداتو په څیر د تأسیس، یووالي او زوال له مرحلو څخه تیریږي. په دې څېړنه کې تاریخي او معاصرو شرایطو چوکاټ پلی شوی چې په ځانګړي ډول ښايي چې څنګه د مشرتابه کیفیت، ټولنیز یووالي، اخلاقي ارزښتونه، اقتصادي شرایط او جیوپولیتیکی اغېزې په ګډه د حکومت ثبات یا زیان منونکي عوامل دي. موندنې ښیي چې د ابن خلدون د دوراني نظریه د حکومتونو عروج او زوال د یوې پروسې په توګه تشریح کوي چې په عمده توګه د قوي مشرتابه، ټولنیز یووالي (عصبیه) او د نسلونو په تسلسل سره د یووالي تدریجي کمزوري کیدو لخوا پرمخ وړل کیږي. څېړنه دا هم روښانه کوي چې دواړه داخلي عوامل لکه فساد، عیش و عشرت او کمزوري مشري او بهرني فشارونه، لکه اقتصادي بحرانونه، بهرنۍ لاسوهنه او راڅرګندیدونکې سیالې ډلې، د سیاسي بې ثباتۍ او حکومت سقوط کې د پام وړ مرسته کوي. چې د ابن خلدون د نظریاتو مطابق د حکومت جوړونې دوراني نظریې اهمیت په دوامداره توګه روښانه کوي چې په اوسنی عصر کې د مسلمانانو حکومتونه او د افغانستان حکومت موجودې او مخ کیدونکو ننګونو ته د پوهیدو او حل کولو لپاره اشاره کړې ده.
مراجع
القران کریم
Adelkhah, F. (2017). War and State (Re) Construction in Afghanistan: Conflicts of Tradition or Conflicts of Development? (A. Brown, Trans.). International,Development Policy | Revue Internationale de Politique de Développement, 8, Article 8. https://doi.org/10.4000/poldev.2326
Brown, D. (1993). The Search for Élite Cohesion. Contemporary Southeast Asia 15(1), 111 130. https://doi.org/10.1355/CS15-1G
Dragolov, G., Ignácz, Z. S., Lorenz, J., Delhey, J., Boehnke, K., & Unzicker, K (2016). Social Cohesion, Values of Individuals, and Their Well-being. In G. Dragolov, Z. S. Ignácz, J. Lorenz, J. Delhey, K. Boehnke, & K. Unzicker, Social Cohesion in the Western World pp. 79–92. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-32464-7_6
Fajar, A. S. M. (2019). Perspektif Ibnu Khaldun Tentang Perubahan Sosial SALAM: Jurnal Sosial Dan Budaya Syar-i, 6(1), 1–12. https://doi.org/10.15408/sjsbs.v6i1.10460
Ibn Khaldûn, A. A. R. bin M. (1969). The Muqaddimah: An Introduction to History the Classic Islamic History of the World. Bollingen Series, Princeton University Press.
Nawabi, J., & Kolozi, P. (2022). Afghanistan: The Making and Unmaking of a Modern State Journal of Global South Studies, 39(1), 1–32.
Önder, M., & Ulaşan, F. (2018). Ibn Khaldun’s Cyclical Theory on The Rise and Fall of Sovereign Powers: The Case of Ottoman Empire. Adam Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 231–266. https://doi.org/10.31679/adamakademi.453944
Rourke, F. E. (1957). The Quest for Political Stability. Ethics, 67(4), 286–293 https://doi.org/10.1086/291127
Sarjito, A. (2024). Dinamika Pengaruh Eksternal dalam Pengambilan Keputusan Kebijakan Pertahanan. Jurnal Ilmu Sosial Dan Humaniora, 2(4), 359–380.
Shahidipak, M. (2020). Ibn Khaldun as a paradigm for the past and future of sociology and humanity. Sociology International Journal, 4(5), 153–159. https://doi.org/10.15406/sij.2020.04.00240
Sharan, T. (2022). Inside Afghanistan: Political Networks, Informal Order, and State Disruption. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315161617
Shevkunov, G. A. (2024). The Russian Revolution (1917): External Factors of Influence Public Administration. E-Journal (Russia), 105, 2024, 80–92. https://doi.org/10.55959/MSU2070-1381-105-2024-80-92
Stavytskyy, А. (2018). Influence Of Modern Geopolitical Challenges On State’S Economic Security. Вестник Киевского Национального Университета Имени Тараса Шевченко. Экономика., 4(199), 45–55.
Sulastri, N. (2019). The Concept of State and Government in Ibn Khaldunâ€TMs Thought International Journal of Nusantara Islam, 7(2), 143–149. https://doi.org/10.15575/ijni.v7i2.5634
Tarkhan Mouravi, G. (2016). External Political Actors and Influences in the South Caucasus Sociology and Anthropology, 4(8), 698–709. https://doi.org/10.13189/sa.2016.040804
Thomson, M. H., & Hall, C. D. (2011). Social and Leadership Factors Influencing Moral Decision Making in Canadian Military Operations: An Annotated Bibliography (No. DRDC Toronto CR 2011-098). Defence R&D Canada.
